Historia zapomnianej sztuki Paryża – Gare du Nord

0
457
Garde Du Nord
Garde Du Nord

Końcem sierpnia 1837 roku w Paryżu władze miasta otwierają pierwszą linię kolejową przeznaczoną do ruchu pasażerskiego. Niedługo później, w wyniku tego przedsięwzięcia miasto obfituje już w liczne dworce kolejowe, z których szybko wyłaniają się trzy najważniejsze: Saint-Lazare w zachodniej części miasta oraz Paris-Montparnasse i Paris-Austerlitz w południowej. Pięć lat później, w 1842 roku władze miasta postanawiają stworzyć prężną sieć kolejową łączącą Paryż z belgijską granicą. Wiąże się to decyzją o budowie czwartego wielkiego dworca miejskiego, który z tych względów zostanie wzniesiony w północnej części Paryża.

Pierwszy Dworzec Północny, nazwany później Gare du Nord I, został wybudowany przez inżynierów z paryskiej Narodowej Szkoły Mostów i Dróg (L’École des Ponts ParisTech) w oparciu o plany oraz projekty Léonce’a Reynaud’a, profesora architektury w Ecole Polytechnique. 14go czerwca 1846 roku następuje oficjalne otwarcie linii kolejowej prowadzącej z paryskiego Dworca Północnego do przygranicznych miast Lille oraz Valenciennes. Szybkie nasycenie tras kolejowych biegnących na północ stwarza konieczność wybudowania kolejnych nitek, toteż w przeciągu następnego roku z Dworca wyprowadzona zostaje kolejna linia prowadząca do Compiegne. Po pewnym czasie jednak wszystkie trasy zostają ponownie przepełnione. Sytuacja ta wymusza na zarządzie kolejowym przedsięwzięcie kolejnych kroków, ostatecznie zaś miasto waha się pomiędzy wybudowaniem kolejnego dworca w rejonie kościoła Saint-Philippe du Roule a rekonstrukcją istniejącego Dworca Zachodniego. Finalnie władze decydują się na drugie rozwiązanie, jednak i ten pomysł zostaje wkrótce porzucony, prawdopodobnie z powodów finansowych.

W celu uzyskania większej przestrzeni przeznaczonej na nowe tory kolejowe, w roku 1860 Dworzec jest częściowo rozebrany na części. Rok później pada ostateczna decyzja o rozbudowie budynku, która w pośredni sposób wynika z wielkiej Haussmannowskiej transformacji Paryża przeprowadzanej w latach 1852-1870. Głównym założeniem przeobrażenia miasta jest całościowa reorganizacja urbanistyki, mająca na celu zlikwidowanie lub kompleksową przebudowę średniowiecznych części stolicy oraz rewitalizację tkanki miejskiej poprzez otwarcie nowych parków, bulwarów, placów i budynków publicznych. Projekt przebudowy Dworca Zachodniego, obok projektu nowego budynku Opery, nowego Placu du Prince Eugene i nowej arterii północ-południe jest wówczas jednym z pierwszych oraz podstawowych zamiarów Haussmanna. Przewodniczący francuskiego Towarzystwa Kolei Północnej (Chemin de Fer du Nord) James de Rothschild wybiera na głównego architekta Jacques’a Hittorff’a, francuskiego projektanta narodowości niemieckiej. Architektura Hittorff’a, dobrze znana wówczas w Paryżu, charakteryzuje się awangardowym łączeniem złożonych żeliwnych struktur konstrukcyjnych z konserwatywnym klasycyzmem typowym dla szkoły Beaux-Arts. Konstruktorem oraz inżynierem budynku zostaje Léonce Reynaud, architekt pierwszego Gare du Nord, zaś przedstawienia rzeźbiarskie symbolizujące miasta obsługiwane przez kolej północną mają być wykonane przez takich artystów, jak: Gabriel Thomas (personifikacja Frankfurtu), Charles Gumery (personifikacja Amsterdamu), Jean-Joseph Perraud (personifikacja Berlinu), Mathurin Moreau (personifikacja Kolonii), François Jouffroy (przedstawienie Brukseli i Warszawy), Jean-Louis Jaley (przedstawienie Londynu i Wiednia), Pierre-Jules Cavelier (przedstawienie Paryża, Bulogne i Compiegne), Théodore-Charles Gruyère (personifikacje Arras i Laon), Charles-François Lebœuf (personifikacje Lille i Beauvais), Philippe Joseph Henri Lemaire (przedstawienie Valeciennes i Calais), Eugène-Louis Lequesne (przedstawienie Rouen i Amiens), Gustave Crauck (personifikacje Douai i Dunkierki) oraz Auguste Ottin (personifikacje Cambrai i Saint’Quentin).

Budowa nowego dworca trwa przez 4 lata do roku 1865, jednak obiekt zostaje otworzony dla podróżujących już rok wcześniej, mimo wciąż trwających robót budowlanych. Liczba trakcji kolejowych wzrasta z pierwotnie trzech do ośmiu, zaś nowa fasada Dworca trzykrotnie przewyższa wielkością swoją poprzedniczkę. Zostaje ona również wkrótce ozdobiona nowo przebiegającą wzdłuż niej ulicą Rue de Dunkierque wybudowaną przez Haussmanna.

Nieustannie wzmagający się przepływ podróżujących wymaga wprowadzenia kolejnych linii kolejowych, które w 1875 roku zwiększają swoją liczbę do 13tu, a w 1889 roku do 18tu. Efektem tego są kolosalne zmiany w wyglądzie wnętrza Dworca, które wiążą się z usunięciem wielu biur i poczekalni, będących w tamtym okresie architektonicznym majstersztykiem. W 1900 roku w związku z mającą miejsce w Paryżu Światową Wystawą, zostają dobudowane kolejne trakcje kolejowe, zwiększając przy tym ich sumaryczną ilość do 28miu. 6 lat później Paryż otwiera swoje pierwsze metro, którego tory wychodzą w zachodnim skrzydle Dworca.
W ciągu kolejnych 30tu lat wnętrze Dworca zostaje jeszcze kilkakrotnie rozbudowywane, otwierane są coraz częściej linie podziemne. Wybuch wojny we wrześniu 1939 roku skutkuje drastycznym obniżeniem się ruchu pasażerskiego, co wiąże się z anulowaniem wszelkich międzynarodowych połączeń wychodzących zarówno z Dworca Północnego, jak i z Dworca Wschodniego. Z początkiem roku 1940 Dworzec Północny odsługuje już tylko Niemców oraz obywateli krajów okupowanych przez Rzeszę. Sytuacja ta ciągnie się przez 4 kolejne lata. Liczne działania wojenne przeprowadzane w 1944 roku doprowadzają do znacznego uszkodzenia wielu paryskich budynków, w tym także Dworca. Lata powojenne przynoszą kolejne przebudowy oraz modernizacje wnętrza budynku, z czego najważniejsza przeprowadzona zostaje końcem 1958 roku, zaś związana jest z elektryfikacją trakcji kolejowych. Ostatni parowóz odjeżdża z hali dworcowej w roku 1962, niemal sto lat po wzniesieniu drugiego budynku Dworca, zaś linie obsługujące niegdyś parowozy zostają na stałe rozmontowane 8 lat później. Pod koniec lat 70tych Dworzec posiada już dwie podziemne kondygnacje, zaś ruch pasażerski zwiększa się dwukrotnie w ciągu dekady, co sprawia, że obiekt staje się najbardziej zatłoczonym dworcem w Paryżu. W ciągu kolejnych 20tu lat hale peronowe Dworca zostają jeszcze kilkakrotnie zmodernizowanie oraz dostosowane do przyjmowania szybkobieżnych pociągów TGV, zapełniają się również nowymi sklepami oraz kawiarniami.

Proste formy renesansowe ustawione na fasadzie Gare du Nord są silnym odzwierciedleniem Hittorff’owskiej generacji, która przeciwstawiała się fałszywemu poczuciu estetyki połowy stulecia, widocznej chociażby w monotonnych „sklepowych” bryłach wcześniejszych dworców paryskich. To właśnie stojąc naprzeciwko Dworca Północnego w 1869 roku Frances Gillard wykrzyknęła „żadna opera w Ameryce nie jest tak pięknie ozdobiona!”.

Literatura:
1. Bachet O., La patrimoine de la SNCF et des chemins de fer français, t. 1, Lyon 1999, s. 143.
2. Collardey B., Paris-Nord, une gare francilienne de rang international (1re partie), „Rail Passion“, nr 142, 2009, s. 46-48, 50-51, 57-58, 60.
3. Collardey B., Paris-Nord, une gare francilienne de rang international (2de partie), „Rail Passion“, nr 143, 2009, s. 58, 63.
4. Krings U., Bahnhofsarchitektur – Deutsche Großstadtbahnhöfe des Historismus, München 1985, s. 35, 42-47, 68, 78-80.
5. Zanten van D., Building Paris: Architectural Institutions and the Transformation of the French Capital 1830-1870, Cambridge 1994, s. 251, 254.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here