Istota czasu wolnego dzieci i młodzieży

1
1679

Czas wolny postrzegany jest jako przeciwieństwo pracy lub nauki. Problematyka czasu wolnego jest przedmiotem badań pedagogiki, psychologii, socjologii i polityki społecznej. Badaniami nad czasem wolnym młodzieży szkolnej i jego uwarunkowaniami zajmuje się pedagogika wolnego czasu. Pojęciem tym posłużył się po raz pierwszy w 1929 roku niemiecki pedagog Fritz Klatt. Termin czas wolny pojawił się i rozpowszechnił z chwilą uznania go przez Międzynarodową Konferencję UNESCO w czerwcu 1957 roku. Decydujące znaczenie w wychowaniu człowieka do właściwego wykorzystania czasu wolnego ma okres dzieciństwa i młodości.

Istnieje wiele definicji czasu wolnego. Zgodnie z definicją francuskiego socjologa Joffre Dumazediera, „z czasem wolnym mamy do czynienia wówczas, gdy każdy może oddawać się z własnej ochoty bądź dla rozrywki, bądź dla rozwijania swych wiadomości lub dla bezinteresownego kształcenia się, poza obowiązkami zawodowymi, rodzinnymi i społecznymi, wypoczynkowi, rozrywce albo rozwojowi swojej osobowości”. W Polsce szersze zainteresowanie tą problematyką datuje się od 1925 roku. Początkowo mianem czas wolny zastępowano termin wczasy lub rekreacja, później znaczenie tego określenia rozszerzyło się i zaczęło obejmować wiele sytuacji społecznych. Wskutek rozwoju akcji socjalnej pojęcie to uściślono, wskazując istotną różnicę miedzy spędzaniem czasu wolnego przez dzieci i młodzież a wykorzystywaniem go przez ludzi dorosłych. Większość pedagogów społecznych określa czas wolny jako czas pozostający do dyspozycji po wypełnieniu obowiązków zawodowych lub szkolnych w przypadku dzieci i młodzieży oraz niezbędnych powinności domowych. Przyjmuje się, że tak pojmowany czas wolny nie podlega przymusowi zewnętrznemu, a więc ludzie mogą go wykorzystać na to, na co mają ochotę.

Zdaniem J. Izdebskiej czas wolny dzieci i młodzieży jest znacznie dłuższy niż osób dorosłych i charakteryzuje się mniej zróżnicowanymi formami oraz miejscami spędzania go. Większy jest też w nim udział odpoczynku biernego. Z. Dąbrowski zauważa, że czas wolny zarówno dorosłych, jak i młodzieży zależy od indywidualnych potrzeb, przyjętych obyczajów i warunków życiowych. Ludzie starsi, zmęczeni pracą, poświęcają najczęściej czas wolny wypoczynkowi, natomiast młodzież dużo czasu wolnego spożytkowuje na rozrywkę i rozwój własnych zainteresowań. Stosunkowo szeroki zakres pojęcia czasu wolnego dla dziecka nakreśla K. Czajkowski. Uważa on, że czas wolny dziecka to ten okres dnia, który pozostaje dziecku do wyłącznej dyspozycji, po uwzględnieniu okresu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji, niezbędne osobiste zajęcia domowe. Obejmuje on też dobrowolnie na siebie przyjęte obowiązki społeczne.

Czas wolny dzieci i młodzieży rozpatruje się w aspektach: socjologiczno-ekonomicznym, psychologicznym, fizjologiczno-zdrowotnym oraz pedagogicznym. W aspekcie socjologicznym zwraca się uwagę na spędzanie czasu wolnego w zespole rówieśników, co prowadzi do bardziej wydajnego i trwałego działania niż działanie indywidualne. Aspekt ekonomiczny ma z kolei wymiar jedności, jaką stanowi praca (nauka) i czas wolny, gdyż ekonomika pracy szkolnej jest ściśle związana z ekonomiką czasu wolnego. W aspekcie psychologicznym postrzega się czas wolny jako źródło rozwoju psychicznego jednostki poprzez dostarczenie jej nowych przeżyć i bodźców oraz wytwarzanie pozytywnych cech charakteru. Aspekt fizjologiczno-zdrowotny jest zabezpieczeniem młodego organizmu przed nadmiernym obciążeniem obowiązkami i zadaniami szkolnymi oraz spełnia profilaktyczną rolę w zakresie ochrony zdrowia dzieci, i młodzieży. Z kolei aspekt pedagogiczny polega na przejawianiu własnej inicjatywy i samodzielności w organizowaniu sobie różnych zajęć – w zależności od potrzeb i własnych zainteresowań.

W literaturze pedagogicznej i psychologicznej wymienia się wiele wychowawczych funkcji czasu wolnego, w tym najczęściej: rekreacyjną (wypoczynku i rozrywki), rozwojową (rozwój osobowości), wychowawczą, socjalizacyjną (uspołeczniającą, integracyjną), edukacyjną (poznawczo-intelektualną), kreacyjną (twórczości) oraz kulturalną. Jedną z podstawowych funkcji czasu wolnego jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych ucznia. Czas i forma wypoczynku zależą od indywidualnych potrzeb i przyjętych obyczajów oraz warunków życiowych. Szczególną funkcją czasu wolnego jest rozrywka. Jej celem jest dostarczenie różnorodnych wrażeń, radości i zadowolenia. Funkcja rozrywki polega na kompensowaniu monotonii dnia i powtarzanych codziennie obowiązków. Ważną funkcją jest także rozwój zainteresowań i uzdolnień. W tej kategorii ludzie mają czas na zaspokajanie pragnień twórczych i doskonalenie się w jakiejś wybranej dziedzinie. Funkcja społeczna czasu wolnego polega na aktywizowaniu jednostki i włączeniu jej do życia w społeczeństwie.

Do podstawowych czynników warunkujących ilość czasu wolnego i sposób jego spędzania można zaliczyć: wiek i status młodzieży (ucząca się czy pracująca); rodzaj szkoły; ilość czasu wolnego i możliwość jego właściwego oraz twórczego spożytkowania; prawidłowa organizacja zajęć w szkole i w domu; aktualna moda; warunki materialne rodziców (opiekunów); wykształcenie i kultura życia codziennego rodziców (opiekunów); stosowane formy i sposoby spędzania czasu wolnego przez rodziców, rodzeństwo i inne osoby dorosłe; wytworzone u dzieci i dorosłych tradycje oraz nawyki; środowisko lokalne. Zatem dziecko może spędzać czas wolny bawiąc się, biorąc udział w zawodach sportowych, na boisku, w ogrodzie, w kinie, w teatrze, w świetlicy czy placówce wychowania pozaszkolnego. Powiększająca się ilość czasu wolnego wśród dzieci i młodzieży sugeruje rodzinie i szkole przygotowanie do takiej jego organizacji spędzania, która służy wielostronnemu rozwojowi jednostki i jest wartościowa dla społeczeństwa. Określa go rodzina, nieformalna grupa rówieśnicza, szkoła, organizacje młodzieżowe oraz środowisko lokalne. Wiele wartościowych wzorów w postaci metod i form spędzania czasu wolnego zawdzięczamy edukacji równoległej, harcerstwu, szkolnemu ruchowi krajoznawczo-turystycznemu, aktywności samorządów szkolnych itp. Doniosłą rolę w organizowaniu czasu wolnego dzieci i młodzieży odgrywa też kultura.

Bibliografia:
1. Denek Kazimierz, Ku dobrej edukacji. Toruń – Leszno: „Akapit” 2005.
2. Raczkowska Jadwiga, Czas wolny. Problemy i rozterki. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze 1992 nr 5/6, s. 205-210.
3. Słupik Sylwia, Czas wolny dzieci i młodzieży. Polityka Społeczna 2004, nr 9, s. 62-68.

1 KOMENTARZ

  1. Planuj±c wyprawк trekkingow± warto skorzystaж z map najbliїszych okolic i w ten sposуb odkryж nowe atrakcyjne miejsca znajduj±ce siк niedaleko od domu. Dobrym sposobem na rodzinne spкdzenie czasu wolnego rodzicуw z dzieжmi s± takїe wakacje na kempingu, czyli biwakowanie pod namiotem, ktуre jest popularn± form± wypoczynku.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here