Zadania i polityka finansowa gminy

1
1794

Znaczenie samorządu gminnego zostało podkreślone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., w której znalazł się zapis mówiący o tym, iż podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego niezastrzeżone dla innych jednostek. Gminy mają osobowość prawną. Przysługuje im też prawo własności i inne prawa majątkowe. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej. Zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez gminę jako zadania własne. Jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa, ustawodawca może zlecić poszczególnym jednostkom samorządu terytorialnego, w tym również gminom wykonywanie innych zadań publicznych.

Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. O ustroju gminy stanowi jej statut. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Gmina posiada osobowość prawną, a samodzielność gminy podlega ochronie sądowej. Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. W celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. Wykonywanie zadań publicznych może być realizowane w drodze współdziałania między jednostkami samorządu terytorialnego. Gmina otrzymuje środki finansowe w wysokości koniecznej do wykonania swoich podstawowych zadań.

Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy z zakresu:
• ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, zieleni gminnej i zadrzewień;
• gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego;
• wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz;
• ochrony zdrowia i pomocy społecznej (w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych), edukacji publicznej; polityki prorodzinnej (w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej);
• gminnego budownictwa mieszkaniowego; utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, targowisk i hal targowych, a także cmentarzy gminnych; lokalnego transportu zbiorowego;
• kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami;
• kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych;
• porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego;
• wspierania i upowszechniania idei samorządowej (w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej); promocji gminy; współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

We współczesnej literaturze politykę finansową określa się jako zestaw celów polityki społeczno-gospodarczej, realizowanych za pomocą narzędzi gromadzenia i wydatkowania środków budżetowych. Zasadniczy cel polityki finansowej realizowany jest swoistymi metodami i środkami redystrybucyjnymi, alokacyjnymi i stabilizacyjnymi
finansów publicznych. Głównymi narzędziami polityki finansowej są przede wszystkim instrumenty podatkowe, wykorzystanie konstrukcji podatkowych do popierania lub ograniczania takich czy innych przejawów działalności gospodarczej. Skuteczność prowadzonej polityki finansowej zależy w dużym stopniu od określenia celów, które mają być realizowane, wyboru środków finansowego oddziaływania oraz konsekwencji jej prowadzenia.

Podstawowymi aktami regulującymi gospodarkę finansową samorządu terytorialnego są: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa z dnia o finansach publicznych, ustawa z dnia o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, odrębne ustawy o samorządzie gminnym oraz sporządzona w Strasburgu Europejska Karta Samorządu Terytorialnego, ratyfikowana umową międzynarodową, dzięki czemu stanowi źródło powszechnie obowiązującego prawa RP. Określone zarówno w Konstytucji, jak i w Karcie zasady polityki finansowej samorządu terytorialnego zostały rozwinięte i sprecyzowane w ustawach i aktach niższej rangi odnoszących się bezpośrednio do gmin, powiatów i województw.
Niezwykle istotnym elementem niezależności i samodzielności samorządu terytorialnego jest jego samodzielność finansowa. Konstytucyjne zabezpieczenie interesów finansowych gmin polega m. in. na zapewnieniu jednostkom samorządu terytorialnego udziału w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań. Dochodami jednostek samorządu terytorialnego są ich dochody własne oraz subwencje ogólne i dotacje celowe z budżetu państwa. Źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego są określone ustawami. Wszelkie zmiany w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego powinny następować wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów publicznych. Zasoby pieniężne samorządu terytorialnego są gromadzone przede wszystkim w ich budżetach, w mniejszym zakresie na kontach pozabudżetowych funduszy celowych.

Rozwinięcie i uszczegółowienie źródeł dochodów regulowane jest odpowiednimi ustawami ustrojowymi. W przypadku gminy zasadnicze znaczenie posiada ustawa o samorządzie gminnym oraz ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Obowiązująca od 1 stycznia 2004 r. ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wyróżnia dodatkową grupę dochodów, mianowicie niepodlegające zwrotowi środki pochodzące ze źródeł zagranicznych oraz środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej.

Dochody budżetu gminy pochodzą przede wszystkim z czterech zasadniczych źródeł: z danin publicznych (podatków i opłat), z mienia komunalnego (np. z tytułu dzierżawy i sprzedaży mienia komunalnego), z subwencji i dotacji przydzielanych z budżetu państwa oraz ze zwrotnych źródeł przychodów (np. pożyczek, kredytów i emitowania papierów wartościowych). Dla wielu gmin najistotniejszymi dochodami własnymi są wpływy z dwóch podatków lokalnych, a mianowicie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego. Duże znaczenie dla gmin mają także ich udziały we wpływach z dwóch podatków państwowych – z podatku dochodowego od osób prawnych i podatku dochodowego od osób fizycznych. Istotne znaczenie, szczególnie dla gmin miejskich, mają dochody z mienia komunalnego. Dla finansowania celów rozwojowych lub pokrycia deficytu budżetowego, gminy mogą pozyskiwać dochody tzw. zwrotne, poprzez zaciąganie pożyczek i kredytów oraz emisję komunalnych papierów wartościowych.

Kompendium wiedzy o społeczeństwie, państwie i prawie. Praca zbiorowa pod redakcją S. Wronkowskiej i M. Zmierczak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 2002,
Skrzyp J., Polityka rozwoju regionalnego, Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, Siedlce 2002
Zarys finansów publicznych i prawa finansowego. Pod red. W. Wójtowicz. Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2004

1 KOMENTARZ

  1. W Dźbowie po dużych opadach dcszezu przydały by się amfibii. O chodnikach to już nie marzymy, od 50 lat krawężniki w ktf3rych miały być płyty chodnikowe dawni zarosły. Zostaje nam tylko pływanie.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here