Co to są probiotyki?

0
2392

Chociaż bakterie fermentacji mlekowej były wykorzystywane już w starożytności, historia probiotyków jest stosunkowo krótka, gdyż rozpoczęła się w XIX wieku. Wtedy to właśnie, laureat nagrody Nobla Ilia Miecznikow, prowadząc badania nad długowiecznością bułgarskich chłopów, wskazał na ogromne znaczenie w ich diecie dużych ilości produktów mlecznych, głównie jogurtu. Zainspirowany odkryciem Miecznikowa japoński mikrobiolog Minoru Shirota zajął się izolacją i identyfikacją szczepów bakterii fermentacji mlekowej zdolnych do przeżycia w przewodzie pokarmowym człowieka. W taki więc sposób mleko fermentowane, zawierające badany przez niego szczep Lactobacillus casei Shirota, stało się pierwszym produktem probiotycznym, wprowadzonym do sprzedaży w 1935 r.Od tego czasu zaczęły pojawiać się na rynku produkty żywnościowe, suplementy diety oraz preparaty farmaceutyczne zawierających żywe organizmy o korzystnym działaniu. Co prawda jeszcze pod koniec ubiegłego stulecia probiotyki nie cieszyły się dużym zainteresowaniem badaczy i konsumentów, jednak według danych Europejskiej Rady Informacji o Żywności, w ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci sytuacja ta uległa zmianie – europejski rynek probiotyków rozwinął się bardzo szybko.

Nazwa probiotyki pochodzi z połączenia dwóch greckich słów pro oraz bios, co oznacza dla życia. Według definicji wprowadzonej w 2001 r. przez Światową Organizację Zdrowia, probiotyki to żywe organizmy, które podane człowiekowi w odpowiedniej ilości, wywierają korzystny efekt zdrowotny przez zapewnienie właściwej równowagi mikroflory zasiedlającej organizm. Za probiotyk może być uznany wyłącznie szczep, który spełni szereg wymagań oraz przejdzie wiele badań, zarówno in vitro, jak i in vivo. Mikroorganizmami probiotycznymi są najczęściej bakterie fermentacji mlekowej Lactobacillus oraz Bifidobacterium i Lactococcus, a także drożdże z rodzaju Saccharomyces. Obecnie probiotyki o potwierdzonym korzystnym wpływie na zdrowie człowiek są dodawane do produktów żywnościowych. Można je znaleźć w asortymencie wyrobów mlecznych, cukierniczych, piekarniczych oraz w sokach owocowych, a także w suplementach żywności, dostępnych w formie kapsułek.

Niewiele mikroorganizmów można sklasyfikować jako probiotyczne, gdyż kryteria, jakie muszą spełniać takie szczepy, są bardzo rygorystyczne. Przede wszystkim organizmy probiotyczne winny pochodzić z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka. Powinny być też odporne na kwaśny odczyn żołądka i na żółć oraz posiadać zdolność kolonizacji nabłonka jelit. Muszą być stabilne genetycznie i nietoksyczne. Nie mogą mieć genów odporności na antybiotyki. Powinny wykazywać aktywność przeciwko drobnoustrojom patogennym i odznaczać się korzystnym wpływem na organizm człowieka oraz nie wywoływać działań ubocznych. Po pozytywnym przejściu wszystkich etapów badań (diagnostycznych, biochemicznych, genetycznych, klinicznych) szczep można uznać za probiotyczny i zdeponować w Międzynarodowej Kolekcji Szczepów. Jeśli jest on używany w żywności lub stosowany w preparacie farmaceutycznym, WHO wymaga, aby na opakowaniu znalazły się informacje dotyczące: dokładnej nazwy z podaniem rodzaju, gatunku i numeru określającego szczep; liczebności w określonej dawce produktu; zalecanej dawki; sposobu przechowywania oraz spodziewane efekty zdrowotne. Większość tych danych znajdziemy również na opakowaniach preparatów farmaceutycznych wyprodukowanych w Polsce. Z kolei w przypadku polskich produktów spożywczych, wymóg ten nie jest spełniany, na opakowaniach jogurtów czy kefirów znajdziemy jedynie szczątkowe informacje typu: produkt zawiera korzystnie działające bakterie mlekowe.

Od czasu, kiedy zainteresowano się probiotykami jako mikroorganizmami potencjalnie skutecznymi w terapii wielu chorób, trwają nieustanne próby kompleksowego poznania mechanizmu ich działania w organizmie człowieka. Wykonano w tym celu wiele badań in vitro, ale nie wszystkie wyniki zostały potwierdzone in vivo. Dotychczasowe badania wykazały efektywny wpływ probiotyków w leczeniu niektórych schorzeń układu pokarmowego: m. in. biegunek infekcyjnych, nieswoistych zapaleń jelit czy leczenia zakażeń Helicobakter pylorii. Korzystamy też z probiotyków w czasie trwania lub po terapii antybiotykowej, ponieważ dość powszechnym powikłaniem przy stosowaniu antybiotyków jest wystąpienie biegunki. Także w przebiegu ostrej biegunki u małych dzieci probiotyki skutecznie skracają czas jej trwania oraz hamują rozmnożenie się patogenów. Skuteczność probiotyków jest szczególnie widoczna u dzieci, u których rozpoznano zakażenie rotawirusowe. Probiotyki mogą być też środkiem łagodzącym dolegliwości związane z zespołem jelita nadwrażliwego. Potwierdzono także skuteczność bakterii z rodzaju Loctobacillus w terapii zakażeń układu moczowo-płciowego. Najlepsze okazały się szczepy wyizolowane z prawidłowej mikroflory pochwy oraz cewki moczowej, stosowane jako suplementy w postaci preparatów miejscowych i jako tabletki.

Wśród najcenniejszych szczepów probiotycznych znajdziemy liczne gatunki bakterii z rodzaju Lactobacillus, L. acidophilus, L. rhamnosus, L. casei, L. paracasei, L. fermentum. L. plantarum, L. johnsonii, L. reuteri, L. salivarius, oraz Bifidobacterium, B. bifidum, B. lactis, B. infantis, B. breve, B. longum, B. animalis, Lactococcus lactis, a także szlachetne drożdże z gatunku Saccharomyces cerevisiae. Na koniec warto dodać, że bakterie mlekowe są obecne również w kiszonych ogórkach i kiszonej kapuście. Więc jeśli nie lubimy przetworów mlecznych lub z pewnych uzasadnionych względów nie możemy ich spożywać, jedzmy kiszonki!

Na podst.: Chmiel M., Basińska A., Probiotyki – czy to tylko moda? Aura 2010 nr 10, s. 15-17.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here