Czy wiesz jak wyglądała sytuacja na świecie po Wielkiej Wojnie?

0
2382

I wojna światowa zapoczątkowała zmianę rozłożenia sił na świecie. Walka stoczona przez mocarstwa europejskie spowodowała zachwianie globalnej pozycji Europy. Większość państw Starego Kontynentu dotknął poważny kryzys. Wielka Brytania i Francja – wyszły z wojny osłabione i zadłużone. Ich główny rywal Niemcy – pozbawiony kolonii, chwilowo przestał się liczyć na świecie. Również Rosja potrzebowała czasu by powrócić do polityki imperialnej.

Na problemach Europy najbardziej wzmocniła się międzynarodowa pozycja Stanów Zjednoczonych. Amerykanie znacznie przyczynili się do zwycięstwa ententy, wspierając ją finansowo i militarnie. Na skutek kosztów poniesionych przez państwa Starego Kontynentu, amerykanie przejęli szlaki handlowe i rynki zbytu należące dawniej do europejskich producentów. Europa stała się dłużnikiem USA, ponieważ zaciągnęła w czasie wojny znaczące pożyczki. Zgodnie z postanowieniami zakończonej w 1922 r. konferencji waszyngtońskiej amerykańska i brytyjska flota wojenna miała stać się równa. Za trzecią siłę morską uznano Japonię. Osłabienie Europy pomogło Japończykom w realizacji dominacji na Dalekim Wschodzie. Azja zaczęła znów się włączać do globalnej rywalizacji.

Okres, który nastąpił w Ameryce lat 20., miał poważne konsekwencje dla całego świata. Amerykańskie inwestycje pomogły Europie przezwyciężyć powojenny kryzys ale zarazem uzależniły jej pozycję od sytuacji w USA. W Ameryce pod wpływem rosnącego dobrobytu zaczął się kształtować model społeczeństwa konsumpcyjnego. W latach 1919-1929 dochód na mieszkańca USA wzrósł o blisko 30%. Podatki zostały obniżone i majątki zaczęto przeznaczać na masowy zakup dóbr. Systemy kredytów i rat pozwoliły nawet niezamożnym mieszkańcom na zakup luksusowych dóbr takich jak domy czy samochody. W latach 1917-1929 liczba zarejestrowanych samochodów wzrosła z 2, 5 mln do 26 mln. Charlie Chaplin, Louis Armstrong, George Gershwin stali się rozpoznawanymi symbolami amerykańskiej kultury. Za pośrednictwem mediów USA oddziaływało na inne kraje. Amerykanizacja stała się charakterystyczna dla całego minionego stulecia.

Wbrew zapewnieniom ekonomistów, jesienią 1929 r. nastąpiło gwałtowne załamanie gospodarcze. Zaczął się wielki kryzys. Produkcja znacznie wyprzedziła tępo bogacenia się ludzi, a zakupy na kredyt nie mogły trwać w nieskończoność. Sztuczna koniunktura zakończyła się w „czarny czwartek” 24 października 1929 r. Wtedy na nowojorskiej giełdzie wybuchła panika. Sytuacja powtórzyła się pięć dni później. W tych dniach prawie 30 mln akcji wystawionych na sprzedaż nie znalazło swoich nabywców. Niespłacone kredyty oraz masowe próby wycofania oszczędności doprowadziły do dezorganizacji systemu bankowego. Zubożałe społeczeństwo przestało kupować nagle towary przez co zbankrutowało wielu producentów. Spowodowało to nagły wzrost bezrobocia, a ponieważ nie wypłacano wtedy zasiłków, wiele osób pozostało bez żadnych środków do życia. Ze względu na rolę Stanów Zjednoczonych wielki kryzys rozprzestrzenił się na większość krajów. Spadła globalna produkcja, zmniejszyła się wymiana handlowa, a liczba bezrobotnych w państwach rozwiniętych sięgnęła 50 mln. Zjawiska te wywołały ogromną falę frustracji i wzbudziły niechęć do demokracji i kapitalizmu. Większość rządów walcząc ze skutkami kryzysu zdecydowała się na politykę interwencjonizmu, czyli aktywne zaangażowanie w gospodarkę. Tworzenie przedsiębiorstw państwowych miało wpłynąć na ograniczenie bezrobocia i ożywić produkcję i konsumpcję. W latach 30. interwencjonizm stał się dominującą polityką ekonomiczną. W Ameryce rządzący od 1933 r. prezydent Franklin Delano Roosevelt ogłosił New Deal (Nowy Ład) – program całościowej reformy gospodarki USA. Dano możliwość władzom federalnym ingerencji w przemysł, rolnictwo, finanse. Zorganizowano roboty publiczne, zatrudniano ludzi z różnych profesji. Wprowadzono obowiązkowy system emerytalny oraz zasiłki dla bezrobotnych. Polityka ta pomogła uspokoić nastroje w kraju. Po podobne środki, jednak na mniejszą skalę, sięgnęły inne rządy.

Powojenne problemy Europy przyczyniły się do rozwoju ruchów narodowych w Azji. Uczestnicy rokowań waszyngtońskich ustalili że na obszarze Chin obowiązywać będzie zasada „otwartych drzwi”. Decyzje te wywołały oburzenie chińskich patriotów, wśród których rosły wpływy Kuomintangu (Partii Narodowej), głoszącego program zrzucenia obcej dominacji, utworzenia zjednoczonej republiki oraz modernizacji kraju. Rozczarowani postawą ententy działacze Kuomintangu zwrócili się w 1923 r. w stronę ZSRR. Korzystając z pomocy władz radzieckich zorganizowali Armię Narodowo-Rewolucyjną. W latach 1926-1928 ta armia pod dowództwem Czang Kaj-szeka, opanowała znaczną część kraju.

Japonia była jedynym niepodległym państwem azjatyckim, które w XIX w. przyjęło osiągnięcia cywilizacji przemysłowej. Wysoki przyrost demograficzny, potrzeba zdobycia rynków i surowców, sprawiły że Cesarstwo skłaniało się ku polityce ekspansji. Jej polem były bogate w surowce ziemie chińskie. Japończycy próbowali uczynić z Chin protektorat ale na konferencji waszyngtońskiej zostali zmuszeni do „otwartych drzwi”. Rozstrzygnięcia spotkały się z krytyką wojskowych oraz nacjonalistów japońskich, którzy w latach 20. zdobyli dominujący wpływ na politykę kraju. Ich program przewidywał podbój Dalekiego Wschodu, usunięcie z tego obszaru Europejczyków i Amerykanów oraz utworzenie imperium azjatyckiego pod przewodnictwem Japonii. W 1931 r. miał miejsce incydent mandżurski, japońscy wojskowi bez wiedzy władz cywilnych opanowali Mandżurię – chińską krainę na pograniczu z ZSRR. Pomimo protestów opinii międzynarodowej Japończycy utworzyli tam Mandżukuo w 1932 r. Miasto stanowiło przyczółek dalszych podbojów. W 1937 r. wojska japońskie zaatakowały Chiny i zdobyły Pekin, Szanghaj oraz Nankin. Pomocy Chińczykom udzieliły ZSRR i USA, przeciwko którym zwracały się plany Japończyków. Wojna na Dalekim Wschodzie stawała się częścią globalnego konfliktu prowadzącego do wybuchu II wojny światowej.

I wojna światowa zachwiała również panowanie Brytyjczyków w Indiach. Działacze narodowi, zrzeszeni w Indyjskim Kongresie Narodowym, domagali się powołania samorządu oraz nadania autonomii w ramach Imperium Brytyjskiego. Władze kolonialne odrzucały takie postulaty. W latach 1919-1921 kraj ogarnęły strajki i demonstracje, które Anglicy tłumili siłą. Represje te nie rozbiły jednak Indyjskiego Kongresu Narodowego. Na czele indyjskiego ruchu narodowego stanął Gandhi- przywódca duchowy Hindusów. Jego główną ideą było wyrzeczenie się przemocy. Gandhi zmobilizował masy Hindusów do akcji biernego oporu polegającej na obywatelskim nieposłuszeństwie i bojkocie brytyjskich instytucji oraz towarów. Metody Gandhiego zapewniły indyjskiemu ruchowi narodowemu rozgłos na świecie. Anglicy w końcu zdecydowali się na ustępstwa. W 1935r. Indie otrzymały konstytucję, która przyznawała autonomię poszczególnym prowincjom. W 1936 r. przeprowadzone wybory zakończyły się sukcesem Indyjskiego Kongresu Narodowego. Zaostrzyło to konflikt między większością hinduską a miejscowymi muzułmanami. Konflikt ten miał spowodować w niedalekiej przyszłości wojnę domową oraz podział kraju na Idnie i Pakistan.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here