Historia Nagrody Nobla

0
1831

Nagrody Nobla przyznawane są od 1901 roku. Ich fundator, Alfred Barnhard Nobel (1833-1986) urodził się w Sztokholmie w dniu, w którym zbankrutował jego ojciec, architekt i wynalazca. Ojciec chcąc odbudować swój majątek wyjechał do Petersburga, by pracować dla wojska. W 1846 roku, w czasie kolejnej majątkowej prosperity, sprowadził do Rosji żonę i trójkę dzieci.

Alfred Nobel pasjonował się chemią. Pobierał prywatne lekcje u najlepszych nauczycieli uniwersyteckich. Posiadał także talent lingwistyczny – biegle władał pięcioma językami. Pisał wiersze, uwielbiał poezję Shelleya, dużo podróżował. Przeprowadzał też niebezpieczne badania nad nitrogliceryną. W trakcie jednego z wybuchów zginął jego młodszy brat. Nobel zakładał fabryki i laboratoria na całym niemal świecie. Mimo, że nie ukończył żadnych studiów, opublikował 355 patentów. Jego największym sukcesem było wynalezienie dynamitu, który w przeciwieństwie do nitrogliceryny nie ulegał samozapłonowi i był odporny na wstrząsy.

Swój słynny testament, w którym ustanowił nagrody swojego imienia Alfred Nobel sporządził rok przed śmiercią. Nagrody Nobla miały być wypłacane z procentów od zdeponowanego kapitału dla tych, „którzy w roku poprzedzającym przynieśli ludzkości największe korzyści” w pięciu dziedzinach: chemii, fizyce, medycynie, literaturze i pracy na rzecz pokoju. W testamencie precyzyjnie określił źródła finansowania nagród oraz instytucje, które miały zająć się procesem ich przyznawania. I tak, przyznawanie nagród w dziedzinie fizyki i chemii miało przynależeć Szwedzkiej Akademii Nauk, w dziedzinie medycyny – Instytutowi Karolinska w Sztokholmie, w dziedzinie literatury – Akademii Szwedzkiej, nagrody pokojowej – parlamentowi Norwegii. To, że mimo licznych procesów testament Nobla nie został obalony zawdzięczamy zręczności jego prawnego wykonawcy, asystenta Nobla, Regnara Sohlmana. Sohlman powołał do życia fundację zarządzającą całym majątkiem Nobla oraz finansowane przez nią instytuty, komitety i biblioteki, które miały się zajmować wyłanianiem kandydatów do nagród. W 1968 roku Królewska Akademia Nauk ustanowiła na cześć Alfreda Nobla szóstą nagrodę – w zakresie nauki ekonomicznych.

Pierwsze Nagrody Nobla wręczono w piątą rocznicę śmierci fundatora, 10 grudnia 1901 roku. Do dziś właśnie w tym dniu nagrody w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny i literatury wręcza laureatom król Szwecji w Sztokholmie. Uroczystość odbywa się w gmachu Filharmonii. Rano ma miejsce oficjalna ceremonia, na której laureaci otrzymują dyplomy, medale i nagrody pieniężne. Wieczorem natomiast organizowany jest bal ku czci noblistów, i osób im towarzyszących oraz wszystkich gości, wśród których są laureaci z lat poprzednich, osobistości ze świata nauki i sztuki oraz koronowane głowy niektórych państw. I choć Nagroda Nobla wzbudza często kontrowersje, należy do najbardziej prestiżowych wyróżnień w dziedzinie nauki i literatury na świecie.

Na podst.:
S. Wysłouch, Literackie nagrody pana Alfreda Nobla. „Polonistyka” 2010 nr 7, s. 6-11.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here