Korzyści dla konsumenta wynikające z istnienia konkurencji

0
1396

Gospodarka rynkowa jest formą organizacji działalności gospodarczej o historycznie najwyższej efektywności. Rynek istnieje już od kilku tysięcy lat, jednak dopiero kapitalizm, który powstawał na zachodzie Europy od wieku XVI, uczynił z rynku dominującą formę życia społecznego. Podstawą społeczeństwa rynkowego jest konstytucyjne państwo, wolność, własność prywatna i konkurencyjna gospodarka. Gospodarka rynkowa to gospodarka, w której dominuje swoboda realizacji własnego interesu i prywatnej przedsiębiorczości. Istotą tej formy gospodarki jest zapewnienie absolutnego bezpieczeństwa własności prywatnej i swobody zawierania transakcji (wolność wyboru miejsca pracy, gałęzi biznesu, klienta). Do głównych cech gospodarki rynkowej zalicza się:

• Dominację własności prywatnej w całej gospodarce;
• Istnienie wolnego rynku;
• Minimalną rolę państwowej własności;
• Ograniczony poziom interwencji państwa;
• Swobodny przepływ kapitału, informacji i ludzi;
• Wkraczanie obcego kapitału do gospodarki.

Istotnym elementem gospodarki rynkowej jest konkurencja. Konkurencja to proces, w którym uczestnicy rynku, dążąc do realizacji swych interesów próbują przedstawić korzystniejsze od innych oferty ceny, jakości lub innych cech wpływających na decyzję zawarcia transakcji. Konkurencja zachodzi miedzy kupującymi i między sprzedającymi. Kupujący konkurują z innymi kupującymi o ograniczoną ilość dóbr znajdujących się na rynku. Natomiast sprzedający konkurują miedzy sobą o pieniądze będące w posiadaniu kupujących. Konkurencja to również współubieganie się producentów o rynki zbytu i rynki zakupu zasobów produkcyjnych oraz rywalizacja za pomocą kosztów, cen, jakości, sposobów finansowania, reklamy i promocji oraz eliminowania rywali z rynku. Konkurowanie dokonuje się w poszczególnych segmentach rynku. Jego istotą jest rywalizacja przedsiębiorstw o względy klientów. Intensywna rywalizacja pomiędzy działającymi w danej gałęzi firmami może przyjąć formę zdobywania korzystnej pozycji poprzez stosowanie takich manewrów, jak: konkurencja cenowa, wojna reklamowa, wprowadzanie nowych produktów, zwiększanie zakresu obsługi klientów lub gwarancji. Występowanie licznych lub zrównoważonych konkurentów wzmaga rywalizację w gałęzi.

Przedsiębiorstwo uzyskuje przewagę konkurencyjną przez wykonywanie strategicznie ważnych działań taniej i lepiej niż jego konkurenci. Instrumenty konkurowania są bezpośrednim narzędziem osiągania przez przedsiębiorstwa przewagi konkurencyjnej na określonym rynku. Są więc one świadomie wykorzystywanymi przez przedsiębiorstwa środkami osiągania ich rynkowych celów strategicznych. Można także unikać konkurencji i zmierzać do uzyskania pozycji lidera, tworząc unikatową ofertę rynkową dla wykreowanego przez siebie segmentu rynku. Przedsiębiorstwo, któremu się to udaje, zdobywa bezwzględną przewagę konkurencyjną na rynku do czasu pojawienia się rywali.

Miarą pozycji konkurencyjnej każdego przedsiębiorstwa jest jego udział w rynku oraz osiągnięta sytuacja finansowa. Przedsiębiorca posiada lepszą pozycję konkurencyjną od rynkowych rywali jeśli ma większy od nich udział w danym rynku oraz lepszą sytuację finansową. Aby dane przedsiębiorstwo mogło zapewnić sobie pożądaną pozycję konkurencyjną, mierzoną oczekiwanym udziałem w rynku i wymaganym stanem finansowym, musi uzyskać przewagę konkurencyjną nad rywalami w wybranym segmencie lub segmentach rynku. Przewagę konkurencyjną na rynku osiąga wówczas, kiedy jego oferty są częściej wybierane i kupowane przez określonych klientów niż oferty konkurentów. Aktywnymi elementami tej strategii są instrumenty konkurowania. Do najczęściej stosowanych współcześnie instrumentów konkurowania zalicza się:

• Jakość produktów;
• Cenę;
• Odmienność oferowanych produktów;
• Elastyczne dostosowywanie produktów do potrzeb odbiorców;
• Częstsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów;
• Zapewnianie potencjalnym klientom dogodnego dostępu do produktów (rozwinięta sieć dystrybucji, informacji itp.);
• Szerokość asortymentu;
• Reklamę;
• Promocję sprzedaży;
• Zakres świadczonych usług przedsprzedażnych;
• Zakres świadczonych usług posprzedażnych;
• Ceny usług posprzedażnych;
• Jakość usług posprzedażnych;
• Warunki i okres gwarancji;
• Wizerunek firmy;
• Marka produktu;
• Warunki płatności;
• Rozbudzanie nieznanych dotychczas potrzeb (kreowanie potrzeb).

Polskie przedsiębiorstwa w praktyce stosują bardzo wąski asortyment instrumentów konkurowania i do tego z niezbyt dużą intensywnością. Wśród wykorzystywanych najczęściej, zdecydowanie przeważa konkurencja cenowa, jakość oferty rynkowej, wizerunek firmy, marka produktu, warunki płatności, elastyczność dostosowywania produktów do potrzeb odbiorców oraz zapewnienie potencjalnym klientom dogodnego dostępu do produktu. Najrzadziej natomiast wykorzystywane są takie mechanizmy, jak: promocja sprzedaży, częstsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów, odmienność oferowanych produktów, warunki i okres gwarancji, zakres świadczonych usług przed- i posprzedażnych. Również rzadko polskie przedsiębiorstwa stosują reklamę jako podstawowy instrument konkurowania. Wynika to z faktu, że rynki na których konkurują polskie przedsiębiorstwa, nie są zbyt wymagające i nie mają charakteru innowacyjnego. Nie jest więc konieczne stosowanie dużego zakresu i intensywności wyróżnienia oferty. Ponadto polskie przedsiębiorstwa zostały zmuszone do podjęcia walki o utrzymanie i poprawienie swoich pozycji konkurencyjnych na rynku dopiero wraz z rozpoczęciem się okresu rynkowej transformacji gospodarki. Wcześniej nie musiały stosować agresywnych strategii konkurowania.

W latach dziewięćdziesiątych nastąpiły w naszym kraju zmiany w gospodarce narodowej. Ich znacząca część miała swoje uwarunkowanie w rozwiązaniach systemowych, inne – we właściwościach regionalnych i lokalnych czynnikach oraz barierach i ograniczeniach. Efekty przemian systemowych, jakie dokonują się w kraju, społeczeństwo najwyraźniej postrzega i analizuje w sferze spożycia. Niewątpliwie okres transformacji wpłynął na ukształtowanie się nowej struktury konsumpcji gospodarstw domowych. Gospodarstwo domowe jest podmiotem gospodarczym charakteryzującym się odrębnością majątkową oraz samodzielnością decydowania o wielkości i strukturze wydatków w ramach dochodów, którymi rozporządza. Gospodarstwo domowe pełni dwie funkcje: konsumpcyjną i produkcyjną. Funkcja konsumpcyjna związana jest z zaspokajaniem potrzeb rodziny. Dla zaspokajania swoich potrzeb gospodarstwo domowe musi dysponować odpowiednimi środkami. Konsumpcja pełni niezwykle ważną rolę w funkcjonowaniu gospodarstwa domowego oraz całej gospodarki. Przejście od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki rynkowej przyniosło duże zmiany w warunkach realizacji potrzeb konsumpcyjnych.

Teoria ekonomii w prosty sposób określa zachowanie konsumenta na rynku – wybiera on zawsze najlepszy z koszyka dóbr, które są dla niego osiągalne. W rzeczywistości gospodarczej istnieje na rynku wiele dóbr, wśród których konsument może dokonać wyboru. Rynek zapewnia nam obfitość wyboru – im większy wybór, tym więcej odnosimy z niego korzyści. Konkurencja jest więc dla konsumenta dobrem dużej wagi.

Społeczeństwo rynkowe jest z natury społeczeństwem konsumpcyjnym. Potrzeby konsumentów zaspokajane są wtedy, kiedy przedsiębiorcy rywalizują ze sobą o nawyki na wolnym rynku. Rynek jest mechanizmem funkcjonującym po to, aby zapewnić podporządkowanie interesów producentów interesom konsumentów. Promuje konkurencyjną walkę, w której przedsiębiorstwa najlepiej odpowiadające na potrzeby swoich klientów odnoszą sukces. Charakterystyczny jest tu często przytaczany w prasie przykład konkurencji w dziedzinie technologii pomiędzy wiodącymi w latach 70. i 80. XX wieku firmami produkującymi taśmy wideo. Powszechnie uważa się, że format taśm VHS do kamer i odtwarzaczy wygrał konkurencję z taśmą Beta, pomimo że Beta stanowiła znacznie bardziej zaawansowaną technologię. W rzeczywistości Beta nie była wcale lepsza od VHS – technicznie rzecz biorąc były do siebie bardzo podobne.

Kaseta Beta pojawiła się jednak na rynku znacznie wcześniej niż nośnik VHS, co powinno dać jej znaczną przewagę. Jednak Sony Corporation, producent kaset Beta, popełniła zasadniczy błąd przy ich doskonaleniu, mylnie przyjmując, że konsumenci chcieli, aby kasety były jak najmniejsze i jak najbardziej przenośne. Sony zdecydowało się więc na zmniejszenie rozmiaru kaset, poświęcając jednocześnie w istotny sposób czas odtwarzania. Rywal, korporacja Mattsushita, produkowała nadal większą taśmę, dysponującą znacznie dłuższym czasem odtwarzania, zapewniając konsumentom dokładnie tego, czego potrzebowali.

Konkurencja na rynku daje konsumentom nie tylko możliwość wpływu na kształtowania oferty przedsiębiorstw i dostosowywanie produkcji do konkretnych potrzeb odbiorców, ale również możliwość wyboru lepszego bądź tańszego produktu. W praktyce możemy więc wybierać towary lub usługi na miarę własnej kieszeni, gustu, potrzeby chwili, a nawet chwilowego kaprysu. Ponadto możemy skutecznie liczyć na obecność poszukiwanego towaru „w zasięgu ręki”, a nawet dostawę do domu, co pozwala zaoszczędzić czas przeznaczony na poszukiwanie do niezbędnego minimum.

Bibliografia:
Aldrige A., Konsumpcja. Warszawa 2006.
Aldridge A,. Rynek. Warszawa 2006.
Budowanie potencjału konkurencyjności przedsiębiorstwa. Stan i kierunki rozwoju potencjału konkurencyjności polskich przedsiębiorstw w kontekście dostosowywania gospodarki do wymogów Unii Europejskiej. Pr. zb. pod red. M. J. Stankiewicza. Toruń 1999.
Kompendium wiedzy o gospodarce. Pr. zb. pod red. E. Cyrsona. Warszawa 2000.
Sulejewicz A., Zasady gospodarki rynkowej. „Geografia w Szkole” 1993 nr 1, s. 3-8.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here