Kultura bezpieczeństwa na szczeblu lokalnym

0
745

Kultura stanowi dla członków każdego społeczeństwa niezbędny przewodnik we wszystkich sprawach życiowych, a wzory kulturowe określają pewne granice, w ramach których jest „normalność”.
(R. Linton – amer. antropolog i teoretyk kultury)

Każdy z nas stanowi cząstkę jakiejś grupy społecznej. Wszyscy mamy ojczyznę szeroką, w skali narodowej, ale mamy też ojczyznę niewielką, niemal prywatną. Zazwyczaj jest nią nasze miasto lub wieś, miejsce gdzie się wychowaliśmy, gdzie przebywamy lub aktualnie mieszkamy. Naszą małą ojczyzną jest miasto lu wieś. W nieco szerszym znaczeniu naszą małą ojczyzną, jest też gmina i powiat, a więc okręg mieszczący się w granicach społeczeństwa lokalnego, zamieszkały i tworzony przez lokalną społeczność.
Społeczność lokalna to bardzo ważny, o kluczowym wręcz znaczeniu termin socjologiczny. „Społeczności lokalne, choć powiązane ze światem szerszym, są zarazem też światem wyodrębnionym, mającym specyficzną symbolikę, siłę przyciągania, historię, odrębne środowisko oraz własne cechy ekonomiczne. Tutaj formują się miejscowe autorytety i wzorce”. Symbolice własnego miejsca towarzyszą również elementy bardziej wymierne. Należy do nich np. przestrzenna dosłowna bliskość ludzi, niewielkie odległości do pokonania. Ludzie mają swoją sieć sklepów, zakładów produkcyjnych, szkół i instytucji. Tutaj również pojawiają się odrębne problemy ekologiczne, gospodarcze i społeczne.

Społeczność lokalna umożliwia intensywne bezpośrednie uczestnictwo ludzi w życiu publicznym i kulturalnym. Kontakty personalne, szybki przepływ informacji stwarzają dogodne warunki do realizacji życia społecznego. Autonomia społeczeństw lokalnych może być wykorzystana pozytywnie w kształtowaniu ładu i rozwoju życia w małej ojczyźnie. By mogło być dobrze i efektywnie konieczny jest rzeczywisty samorząd lokalny.
Kultura bezpieczeństwa rozumiana jest m. in. jako system znaczeń, poprzez który określona grupa ludzi rozumie zagrożenia na świecie. Jest wyrazem tego, jaki jest stosunek danej społeczności do ryzyka, zagrożeń i bezpieczeństwa oraz jakie wartości w tym zakresie uważane są za istotne. Wysoką kulturę bezpieczeństwa charakteryzuje komunikacja oparta na wzajemnym zaufaniu, szerokie postrzeganie ważności bezpieczeństwa oraz wiara w skuteczność środków prewencyjnych. Kształtowanie pożądanej kultury bezpieczeństwa musi być procesem ciągłym, ponieważ rzeczywista zmiana kulturowa jest trudna i wymaga czasu. Zmiany w postawach społecznych, w kształtowaniu indywidualnych i grupowych wartości oraz postaw nie powstają nagle, ale ulegają stałej ewolucji aż do uzyskania pożądanego efektu.

Społeczność lokalna to społeczność o cechach stabilnych, przechowująca dawne obyczaje i tradycje, niechętnie reagująca na nowości i zmiany. Wydaje się, że proces uświadamiania tego typu zbiorowości nie zawsze odnosi pozytywne efekty. Z drugiej jednak strony, ludzie mają naturalną potrzebę poczucia bezpieczeństwa i uświadomienie zagrożeń, może wpłynąć pozytywnie na chęć poznania warunków bezpieczeństwa sugerowanych przez lokalne władze, instytucje i organizacje.

Dużą rolę w kształtowaniu kultury bezpieczeństwa przypisuje się oświacie i wychowaniu szkolnemu. Z rozmów prowadzonych z nauczycielami i dyrektorami szkół wynika, że edukację dla bezpieczeństwa wprowadza się już w przedszkolu. Dzieci uczą się podstaw: bezpiecznego zachowania się w drodze do domu, przechodzenia przez ulicę w miejscach oznaczonych, reagowania na dziwne sygnały w najbliższym otoczeniu. Do przedszkola przychodzą policjanci, strażacy, żołnierze i prowadzą ciekawe zajęcia z użyciem różnego sprzętu. Dzieci odwiedzają też różne placówki i obserwują pracę lekarzy, pielęgniarek, strażników miejskich, strażaków, pracowników służb granicznych i od nich uczą się szacunku dla zawodów ryzyka i poznają zasady bezpiecznego zachowania się w różnych miejscach i w niebezpiecznych sytuacjach. W szkole podstawowej również prowadzi się zajęcia z edukacji dla bezpieczeństwa i wychowania komunikacyjnego. W szkołach ponadpodstawowych realizowany jest szeroko zakrojony program przysposobienia obronnego. Być może dzisiejsi uczniowie będą w przyszłości odpowiadać za poziom bezpieczeństwa i realizować program kultury bezpieczeństwa w swojej małej ojczyźnie.

Rośnie również świadomość ekologiczna wśród najmłodszych i nieco starszych członków lokalnej społeczności. W szkołach realizowane jest wychowanie dla środowiska, edukacja ekologiczna lub regionalna. Młodzi Polacy aktywnie uczestniczą w akcji „sprzątanie świata”, organizują ciekawe projekty związane z ochroną i poznaniem środowiska, biorą udział w zajęciach terenowych i wycieczkach dydaktycznych. Wyniki swoich poszukiwań i efekty pracy młodych przyrodników może poznać każdy zainteresowany czytelnik, ponieważ często są publikowane w lokalnej prasie. W ten sposób młodzież chce zachęcić wszystkich do poszanowania, tego co jest w regionie najważniejsze i najpiękniejsze.
Z kulturą bezpieczeństwa ekologicznego wiążą się starania władz o inwestycje chroniące bezpośrednio ludzi i środowisko.

Informacja odgrywa kluczową rolę w ograniczaniu skutków zagrożeń. Wobec faktu, że wszelkie zagrożenia, zwłaszcza te o szerokim i poważnym w skutkach zasięgu mogą wywołać niepożądane zjawiska (np. lęk czy objawy paniki) ważna jest forma przekazywania informacji. Na wieś, ze względu na duże odległości między miejscowościami informacja dociera głównie poprzez tablice ogłoszeń lub telefoniczne czy pisemne zawiadomienie sołtysów. W dużo lepszej sytuacji jest miasto – tutaj zainteresowani mogą przeczytać komunikaty w kablówce, Internecie lub w prasie. Trudno jest stwierdzić, na ile te metody są skuteczne. Wydaje się bardzo prawdopodobne, że lokalna ludność (zwłaszcza wiejska) nie w pełni orientuje się w zasadach postępowania na wypadek masowego zagrożenia. Wydaje się też, że potrzebne są bardziej systematyczne działania informacyjne i edukacyjne skierowane do całej społeczności lokalnej, nie tylko miejskiej. Zdecydowanie potrzebna jest szeroko zakrojona diagnoza społeczna – jej wynik dałby rzetelny obraz potrzeb, wiedzy i aspiracji w zakresie bezpieczeństwa i związanej z tym problemem kultury bezpieczeństwa. Niewątpliwie byłby to ciekawy materiał również dla badań społecznych dotyczących kręgu małych kultur lokalnych.
Osobną kwestią jest poziom kultury bezpieczeństwa w nas samych. Obszary uczestnictwa wspólnotowego wyznaczane są przez powiązania typu osobistego. Wysoka kultura bezpieczeństwa powinna być związana z poczuciem osobistej odpowiedzialności za swoje miasto, jego historię i kulturę oraz za swoje życie i zdrowie. Bezpieczeństwo jest naczelną wartością ludzkiego życia, dlatego każdy z nas powinien je promować: w domu, w pracy, na drodze, w trakcie odpoczynku i wytężonej aktywności fizycznej.

Proces transformacji rozbudził nowe nadzieje i tęsknoty. Tymczasem nadzieje te zostały w dużej mierze zawiedzione. Ludzie czują się oszukani, zepchnięci na margines przemian społecznych, gospodarczych i politycznych. Młodzież wyjeżdża za granicę i do większych miast w poszukiwaniu pracy i być może celu życia. Polsa się starzeje, rodzi się niewiele dzieci. Z pewnością przyszłość naszego kraju nie jest zagrożona, ale stagnacja społeczna stała się faktem. Zagrożone jest nasze poczucie bezpieczeństwa, bezpieczeństwa codziennego – w wymiarze osobistym. Zagubiliśmy się w życiowych planach i marzeniach. Taka sytuacja nie sprzyja myśleniu o kulturze bezpieczeństwa.
Bezpieczeństwo w aspekcie lokalnym „postrzegamy jako możliwość spokojnego stabilnego rozwoju, skuteczność instytucji samorządowych (brak korupcji), brak zagrożeń, zagwarantowanie pracy, skuteczne zwalczanie przestępczości, narkomanii i alkoholizm, wysoki poziom integracji społeczności lokalnej i możliwości współdziałania dla osiągnięcia celu. Bezpieczeństwo postrzegamy również w kategoriach przestrzegania norm prawnych i moralnych, poziomu współżycia społeczności lokalnej, poziomu opieki zdrowotnej, społecznej i socjalnej, powszechności edukacji, realizacji planów osobistych i grupowych, zapewnienia zrównoważonego rozwoju i stopnia przygotowania społeczności lokalnej na ewentualność wystąpienia zagrożenia (klęski, katastrofy, kryzysu, wojny)”.
Interpretując pojęcie bezpieczeństwa jako wykładnię wszystkich wymienionych składników, musi nasunąć się gorzka refleksja, że w tej sferze w est jeszcze dużo do zrobienia.

Cywilizacyjne wymiary społeczności lokalnych. T. 8. Pr. zb. pod red. Z. Pucka. Rzeszów 1991.
Gołębiewski J., Bezpieczeństwo – aspekt lokalny. „Przysposobienie Obronne – Obrona Cywilna w Szkole” 2000 nr 1.
Kozłowski P., Społeczność lokalna – między jednostką a państwem. „Nowa Szkoła” 1993 nr 8.
Kultura bezpieczeństwa. Oprac. M. Milczarek. www. shes. edu. pl/ kultura. htm
Milczarek, Kultura bezpieczeństwa: [prezentacja multimedialna]. www. ciop. pl/10563
Radziewicz-Winnicki A., Społeczeństwo w trakcie zmiany. Gdańsk 2004.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here