Rozwój przestrzenny województwa wielkopolskiego

0
772

Pierwsze ślady osadnictwa w Wielkopolsce odnotowano już w czasach starożytnych. To tu powstała, w okresie kultury łużyckiej (ok. VIII w. p. n.e.), osada biskupińska, a także, w kolejnych stuleciach, przebiegał tędy słynny szlak bursztynowy, łączący Bałtyk z Imperium Rzymskim. Wielkopolska jest również ściśle związana z początkami Polski, to tam osiedliło się słowiańskie plemię Polan, które dało początek polskiej państwowości. Po zmianie metody upraw ziemi, z wypaleniskowej na dwupolówkę (gdzie większą rolę odgrywały jedno lub kilkurodzinne gospodarstwa) pojedyncze rodziny zakładały gospodarstwa, przez co rozwijała się sieć osadnicza. Powstawały również pierwsze grody centralne m. in. na Ostrowie Lednickim, Poznaniu, Gnieźnie, Gieczu.

Za panowania pierwszych władców Polski, Mieszka I i Bolesława Chrobrego, sieć grodów zostaje wyraźnie rozbudowana, a głównymi ośrodkami są Gniezno (siedziba arcybiskupstwa) i Poznań (biskupstwo). Część grodów zostaje zniszczona podczas kryzysu państwa w połowie XI wieku oraz buntu pogańskiego i najazdów m. in. księcia Brzetysława. W kolejnym stuleciu, z sieci grodów wczesnopiastowskich kronikarze wymieniają tylko Gniezno, Poznań, Kruszwicę i Kalisz. Widoczne jest, że ich liczba zmalała, ale za to zlokalizowane były przy ważnych szlakach handlowych i bardziej równomiernie, przez co spadają dysproporcje rozwoju poszczególnych części Wielkopolski. W XIII wieku rozpoczyna się lokacja miast na prawie niemieckim, powstaje wiele nowych ośrodków. W 1253 roku Poznań uzyskuje przywilej lokacyjny od Przemysła I, potwierdzony następnie przez Łokietka. Za panowania Kazimierza Wielkiego poprawia się obronność miast Wielkopolski, wiele miast zostaje otoczonych murami (np. Kościan, Międzyrzecz, Konin), powstają też zamki obronne (np. Słupca, Koźmin, Kruszwica). To w tym okresie kształtuje się generalny układ sieci osadniczej Wielkopolski.

Okres renesansu to rozkwit Poznania i innych miast wielkopolskich. Poznań znajdował się na skrzyżowaniu szlaków handlowych, co stanowiło stymulantę rozwoju. W końcu XVI wieku, wraz z przyległymi osadami rozrósł się do 340 ha. i liczył 20 tys. mieszkańców. Ważną rolę w tym okresie, w rozwoju przestrzennym odgrywa tzw. osadnictwo olęderskie. Olędrzy przybyli z terenów Fryzji, Niderlandów, osiedlali się na terenach piaszczystych i podmokłych na prawie olęderskim. Posiadali umiejętność melioracji i wycinki lasów, zachowali własny styl architektoniczny do dziś widoczny w niektórych budynkach. Po rozkwicie nastały trudne czasy wojen, które osłabiły region, jak i całą Polskę, wreszcie w 1795 roku Wielkopolska znalazła się w granicach zaboru pruskiego, natomiast w wyniku późniejszych zmian (1815 r.) podzielona pomiędzy dwóch zaborców.

Impulsem rozwojowym w czasach zaborów była rewolucja przemysłowa, widoczny był duży udział małych wsi. W Wielkopolsce rozwijało się przede wszystkim rolnictwo, ponieważ obszar ten pełnił głównie funkcje aprowizacyjne dla Berlina i uprzemysłowionych części Prus. Nastąpiło rozwarstwienie społeczne chłopstwa, część umiała sobie poradzić w nowej sytuacji, przez co szybko się bogacili, natomiast biedota, która nie odnalazła się w nowych realiach traciła swoje działki i przenosiła się do miast w poszukiwaniu zarobku.

Modernizacja stosunków społecznych sprzyjała postępowi technicznemu i intensyfikacji produkcji w przemyśle. W latach czterdziestych w Wielkopolsce powstają pierwsze fabryki narzędzi rolniczych, największa z nich założona przez Hipolita Cegielskiego w 1846 roku, w Poznaniu (obecnie produkuje się tam wagony, lokomotywy i silniki okrętowe). Upadają natomiast tradycyjne gałęzie przemysłu drobnego, przede wszystkim tkactwo. Podział pomiędzy wpływy rosyjskie (Królestwo Polskie) i pruskie widoczny był w sposobie osadnictwa. We wschodniej, rosyjskiej części dominowało rozproszenie wsi, natomiast w strefie wpływów pruskich koncentracja, tworzenie osiedli wiejskich, stąd widoczne do dziś duże wsie.

W 1848 roku, Towarzystwo Kolei Stargardzko-Poznańskiej uruchomiło dwutorową linię kolejową łączącą Poznań ze Szczecinem. W latach 60. XIX wieku Poznań został połączony z Wrocławiem, w czerwcu 1870 roku ze stolicą Prus Berlinem, natomiast pod koniec XIX wieku Poznań połączony był siecią kolejową z większością ośrodków miejskich Królestwa Prus. Wraz z rozwojem linii kolejowych, dworców, przystanków rozwijały się miasta położone na tych szlakach, a w szczególności miasta, stanowiące węzły kolejowe.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Poznań stał się bardzo ważnym ośrodkiem handlowym Europy. W 1921 roku, na wzór Targów Lipskich, powołano Targi Poznańskie. Idea narodziła się 4 lata wcześniej podczas zjazdu Związku Towarzystw Kupieckich w Poznaniu. Odbywają się one do dziś, przez co Poznań jest największym organizatorem targów w Europie Środkowo-Wschodniej. Dodatkowo w tym samym czasie, rozwinęły się miasta przemysłu przetwórczo-spożywczego jak Leszno, Gostyń, Kościan czy Rawicz oraz włókienniczego (Kalisz, Warta).

W latach 60. XX wieku następował powolny regres poznańskiego przemysłu, jednak zanotowano poprawę w kwestii mieszkaniowej. Rozpoczęto budowę wielkich osiedli z wielkiej płyty na Ratajach czy Grunwaldzie, co przyczyniało się do rozwoju przestrzennego Poznania, głównie wzdłuż głównych szlaków drogowych i kolejowych. W latach 70., kiedy to powstaje odrębne województwo kaliskie następuje szybki rozwój szeregu miast Kalisz-Nowe Skalmierzyce-Ostrów Wielkopolski) zwane aglomeracją kalisko-ostrowską. Dodatkowo, na północy powstaje województwo pilskie, co sprzyja rozwojowi Piły jako samodzielnego ośrodka wojewódzkiego. Reformy z 1989 roku spowodowały nagły rozwój sektora prywatnego, głównie w branży handlowo-usługowej, rozwinął się także rynek nieruchomości. Po zmianach administracyjnych i utworzenia województwa wielkopolskiego, straciły swoje znaczenie Kalisz, Ostrów Wielkopolski i Piła, na rzecz Poznania. Obecnie jest to jedna z nowoczesnych polskich metropolii o znaczeniu europejskim, dobrze skomunikowanym z innymi krajowymi i zagranicznymi ośrodkami.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here