Seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie

0
1021

Seksualność jest nieodzownym elementem naszego życia. Również osoby z lekką, umiarkowaną i głęboką niepełnosprawnością intelektualną posiadają potrzeby seksualne. Są jednak różnice w akceptowaniu przejawów seksualności. Inaczej podchodzimy do seksualności osób pełnosprawnych, a z dezaprobatą patrzymy na życie seksualne osób niepełnosprawnych. Trudno jednak ukryć fakt, że osoby niepełnosprawne intelektualnie odczuwają potrzeby seksualne. W celu sprawdzenia, jak to się ma do rzeczywistości przeprowadziłyśmy ankietę z opiekunami dzieci uczęszczających do Domu Nauki i Rehabilitacji dla Dzieci Niepełnosprawnych w Jastrzębiu Zdroju. Z wywiadów z osobami zatrudnionymi w tej placówce wynika, że zdarzają się sytuacje, w których podopieczni naśladują ruchy seksualne na przedmiotach, eksponują swoje narządy płciowe, masturbują się, podglądają innych, są zainteresowani płcią przeciwną oraz eksponują swoje narządy płciowe. Rodzice jednak wypierają fakt, że ich dzieci bądź dorastająca młodzież odczuwa potrzeby seksualne.

Jak wynika z badań, zaledwie 35% rodziców opiekunów wyraziłoby swoje przyzwolenie i akceptację, widząc u syna, córki chęć utworzenia trwałego związku. Według Specka u podłoża takiej decyzji leżą trzy przyczyny. Jest to lęk przed podjęciem współżycia przez syna/córkę oraz przed reakcją otoczenia. Drugą przyczyną jest przyzwyczajenie do codziennego planu dnia, który został podporządkowany choremu dziecku. Ostatnią kwestią jest niewiedza rodziców dotycząca samej relacji dziecka jak i tego jak rozmawiać na temat problemów dotyczących związku. Niesie to za sobą przykre skutki, takie jak np. symptomy depresyjne czy zaburzenia w zachowaniu. Wielu autorów podkreśla pozytywny wpływ tworzenia związków przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną na ich funkcjonowanie.
Chociaż raport TNS OBOP wykazał, że osoby niepełnosprawne umysłowo, w społeczeństwie polskim nie cieszą się takimi samymi przywilejami do życia seksualnego jak osoby niepełnosprawne ruchowo, to wciąż jest to temat tabu. Pomimo tego, że większa część respondentów uważa, że osoby niepełnosprawne umysłowo, mają porównywalne potrzeby seksualne, jak osoby pełnosprawne- to co piąty Polak uważa, że współżycie seksualne osób niepełnosprawnych intelektualnie jest niewłaściwe i nie powinno mieć miejsca. Znaczna część osób, która negatywnie odnosi się do seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie to przeważnie kobiety, w wieku powyżej 60 lat. Duże znaczenia ma tu także wykształcenie, miejsce zamieszkania oraz religijność.

Dodatkowo, co trzecia osoba badana uważa, ze osoby niepełnosprawne intelektualnie, nie powinny mieć prawa do korzystania z usług seksualnych. Chociaż w niektórych krajach, funkcjonuje Asystent Seksualny, to wciąż trwają kłótnie na temat tego, czy to już prostytucja czy nadal pomoc społeczna.
Ten negatywny stosunek do życia seksualnego osób niepełnosprawnych intelektualnie może mieć związek z niewystarczającym poziomem wiedzy tychże osób. Jak wykazały badania (Aouil i Jesionowska, 2002) osoby przeceniają swoją wiedzę, uważają, że wiedzą wystarczająco dużo aby podjąć współżycie. Swoją wiedzę na temat seksu czerpią najczęściej z zajęć szkolnych (68%), telewizji (54%) i czasopism (42%). Inicjacja seksualna nie wpływa znacząco na poziom wiedzy osób badanych. Badacze zauważyli, że dziewczęta po inicjacji lepiej znają narządy płciowe należące do układu rozrodczego kobiety. Natomiast jeśli chodzi o wiedzę dotyczącą objawów płodności, antykoncepcji, naturalnych metod planowania rodziny, chorób przenoszonych drogą płciową wiedza młodzieży z lekkim upośledzeniem umysłowym jest na niskim poziomie.

Rozwój
Udowodniono (Kijak), że osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym pod względem biologicznym rozwijają się podobnie jak młodzi ludzie pełnosprawni intelektualnie. Pewne różnice mogą pojawić się w kolejności wystąpienia pierwszej miesiączki i polucji. Bowiem mogą się pojawić nawet trzy lata później niż w grupie pełnosprawnych osób. Badana młodzież niepełnosprawna intelektualnie osiągała dojrzałość płciową średnio o dwa lata później w porównaniu ze średnim wiekiem dojrzałości płciowej w grupie młodzieży pełnosprawnej

Badana młodzież z niepełnosprawnością intelektualną pragnie podejmować określone role społeczne wynikające ze specyfiki własnej płci. Wchodzi w nowe i bardziej dojrzałe związki, ale jest to proces zdecydowanie wolniejszy niż w grupie młodzieży pełnosprawnej. Charakter i sposoby zaspokajania potrzeby kontaktu emocjonalnego z drugim człowiekiem nie różnią się zasadniczo od realizacji tej potrzeby przez grupę osób pełnosprawnych. Badana młodzież wykazuje niski poziom wiedzy na temat chorób przenoszonych drogą płciową. Osiąga skrajnie niski poziom wiedzy na temat sposobów zakażenia wirusem HIV.

Moralna odpowiedzialność
Pomimo opublikowania w 2002 roku przez WHO Deklaracji Praw Seksualnych ( Lew-Starowicz, 2005) wiele osób niegodni się na akty autoerotyzmu osób niepełnosprawnych. Takie zachowania wydają im się niewłaściwe i niemoralne. Religia ma tu także duże znaczenie, na przykład Kościół Katolicki uważa takie zachowanie za grzech, jako nieczyste zaspakajanie samego siebie.
Kolejną kwestią, która budzi wątpliwości jest fakt, że osoby niepełnosprawne intelektualnie często nie mają wystarczającej wiedzy na temat pożycia seksualnego, nie znają konsekwencji swojego postępowania dlatego mogą być narażone na wykorzystywanie. Chociaż społeczeństwo coraz częściej jest w stanie zaakceptować związki osób niepełnosprawnych intelektualnie, to wciąż nie godzi się na ich rozrodczość (Kaczmarek, 2000; Mejnartowicz, 2002; Wojtaczek-Grzesińska, Malinowska, 2002).

Dużo wątpliwości przysparza rodzicom osób niepełnosprawnych podjęcie decyzji o zabezpieczaniu swoich dzieci przed niechcianym rodzicielstwem. Są to dylematy natury moralnej, trudne do rozstrzygnięcia.
Nawet jeśli para niepełnosprawnych intelektualnie ludzi będzie chciała posiadać dziecko i zawrzeć związek małżeński może napotkać przeszkody na swojej drodze. Według Kodeksu Prawa Kanonicznego niepełnosprawność intelektualna może być przeszkodą, do zawarcia związku małżeńskiego. Takie ograniczenia wyjaśnia się, tym, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną nie posiadają wiedzy na temat pełnienia ról w małżeństwie oraz rodzicielstwa. Mówi się także o potrzebie chronienia osób niepełnosprawnych.
Odpowiadając na wcześniejsze pytanie, można stwierdzić, że za mało jest badań i wystarczających opracowań empirycznych aby stwierdzić czy osoby niepełnosprawne intelektualnie przeżywają dylematy moralne. Jedno natomiast jest pewne, potrzeba podchodzić indywidualnie do jednostki, uwzględniać jej światopogląd. Nie można wrzucać wszystkich osób niepełnosprawnych do jednej kategorii. Nie możemy oczekiwać od wszystkich osób niepełnosprawnych intelektualnie wglądu we własne czyny i umiejętności kontroli impulsów.
Wracając do rozważań na temat Kościoła Katolickiego i problemu seksualności osób niepełnosprawnych, trzeba podkreślić, że wciąż za mało jest dyskusji społecznych, w których uczestniczą przedstawiciele duchowieństwa.

Edukacja seksualna osób niepełnosprawnych
Wiele osób uważa, że osoby niepełnosprawne intelektualnie nie potrzebują edukacji w zakresie życia seksualnego, ponieważ i tak w życiu im się taka wiedza nie przyda. Ignorancja seksualna jest ogromną przeszkodą. Wśród ludzi panuje przekonanie, że rozmowy o seksie obudzą w kimś drzemiące w nim instynkty. Jest to zatem potencjalny problem dla opiekunów tychże osób. Rodzice i nauczyciele czują bezradność i strach przed rozmową na temat seksu ze swoimi niepełnosprawnymi intelektualnie dziećmi. Działania edukacyjne począwszy od wczesnego dzieciństwa w domu/szkole oraz innych instytucjach należy realizować szeroko rozumiane wychowanie seksualne. Dobrym pomysłem jest organizowanie warsztatów, spotkań, które uświadomiłyby młodzież na temat konsekwencji własnych działań i dały możliwość uzewnętrznienia swoich problemów, trosk i obaw. Ważna jest również edukacja seksualna samych rodziców czy nauczycieli. Obowiązkowa jest również współpraca domu rodzinnego z instytucją, by nie było nieporozumień przy sposobach reagowania na pewne zachowania seksualne osoby z niepełnosprawnością umysłową.

Prawo
W świetle polskiego prawa osoby z niepełnosprawnością intelektualną mają ograniczony dostęp do instytucji małżeństwa. Zgodnie z Kodeksem Rodzinnym sąd może zezwolić na małżeństwo osoby z niepełnosprawnością umysłową pod warunkiem, że jej stan zdrowia lub umysłu nie zagraża małżeństwu i przyszłemu potomstwu. Jednak w rzeczywistości zagrożenie takie istnieje prawie zawsze, zwłaszcza jeśli chodzi o osoby z głębszą niepełnosprawnością intelektualną. Według osób niepełnosprawnych intelektualnie mężatka posiada wyższy status niż kobieta niezamężna. Osoby te często nie mają świadomości prawnych ograniczeń związanych z małżeństwem. Niektórzy zdają sobie sprawę z utrudnionej sytuacji, stwierdzają, że małżeństwo nie jest możliwe „ z powodu ciężkiej choroby”, „chorego umysłu”, „bo mama nie pozwoliła”. Zdają sobie sprawę z trudności lub przytaczają argumenty zasłyszane od rodziców bądź personelu domu pomocy społecznej.

Przemoc
Wykorzystywanie seksualne zdarza się dosyć często w naszym świecie. Dotknąć może ono każdego, bez względu na płeć, wiek i pochodzenie. Badania pokazują jednak, że osoby niepełnosprawne intelektualnie są narażone na tego typu przestępstwa dużo częściej niż osoby w normie intelektualnej. W przypadku kobiet z niepełnosprawnością okazuje się, że są one narażone na wykorzystywanie seksualne od dwóch do dziesięciu bardziej w porównaniu do ryzyka dla całej populacji. Mało danych jest na temat wykorzystywania mężczyzn z niepełnosprawnością, ale wszystko wskazuje na to, że również są oni w grupie ryzyka.
Osoby niepełnosprawne są także bardziej narażone na inne formy przemocy: molestowanie fizyczne, wykorzystywanie finansowe, zaniedbywanie itp. Przyczyn tego faktu upatruje się w tym, że osoby niepełnosprawne mogą uczyć się bierności i uległości ze względu na konieczność dostosowania swojego życia do ograniczeń.
Innym przekonaniem, jest twierdzenie, że osoby niepełnosprawne intelektualnie tak naprawdę nie są w pełni świadome co się z nimi dzieje. To może powodować, ze inni widza w nich „łatwy łup” . Niektóre osoby niepełnosprawne intelektualnie nie potrafią w sposób prawidłowy komunikować swoich problemów, dlatego oprawca czuje się bezpieczny i bezkarny.

Wnioski
Seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie jest trudnym problemem, z którym musi się zmierzyć społeczeństwo. Osoby z niepełną sprawnością funkcjonują obok nas i również mają prawo do realizowania swoich potrzeb. Wiele przemawia za tym, że osoby upośledzone w stopniu lekkim, podobnie jak osoby w normie intelektualnej pragną w swoich związkach: uczucia miłości, wierności i zaufania, zrozumienia i szacunku (Jundziłł, Pawłowska, 1999). Natomiast z badań Lew-Starowicza wynika, że u kobiet dominuje motywacja uczuciowa, u mężczyzn z kolei, uczucie, ciekawość i potrzeba „bycia dorosłym”. Widzimy tutaj, że osoby te nie tylko kierują się chęcią współżycia, ale ważna jest także dla nich miłość i wzajemne dobro. Ważna jest zatem edukacja seksualna osób niepełnosprawnych, w skład której będzie wchodziła pedagogizacja rodziców i środowiska społecznego. Trzeba także dowartościować związki emocjonalne. Nauczanie powinno być dostosowane do możliwości intelektualnych, młodzież powinno uczyć się asertywności, a także metod antykoncepcji. Edukacja seksualna powinna być także prowadzona przez przeszkolone w tym celu, kompetentne osoby. Musi zmienić się mentalność ludzi, osoby niepełnosprawne intelektualnie nie powinny być traktowane ludzie, którzy nie odczuwają potrzeb seksualnych.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here