Skąd się wzięły ziemniaki na naszych stołach?

0
1400

Ziemniaki są nieodłącznym elementem w naszej codziennej diety. Czy jednak znamy historię tego podstawowego składnika większości dań, bez którego wielu z nas nie wyobraża sobie codziennego obiadu? O tym jak i kiedy ziemniaki trafiły na nasze stoły, postaram się krótko opowiedzieć w niniejszym artykule.
/
Czym jest ziemniak i skąd się wziął?
Ziemniak znany też (łac. Solanum tuberosum) to gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. W Polsce istnieje wiele regionalnych określeń ziemniaka, m. in. pyra (wielkopolska), barabola, bulba, kompera, kartofel, pyra, grula, bulwa. Dawniej mawiano na nie również perka (dawniej nazywa tak ziemniaki ze względu na kraj ich pochodzenia, czyli Peru), tartofle (od włoskiego ich określenia tartuffel, czyli trufla), ziemne jabłka (prawdopodobnie spolszczone określenie z jęz. francuskiego pomne de terre), gdule. Jednak taka ilość nazw, jest niewielka w porównaniu z używanym w Peru językiem Quechua, w którym określeń ziemniaków jest ponad tysiąc. Nie ma się jednak temu co dziwić, ponieważ ojczyzną ziemniaka jest Ameryka Południowa. Pierwotnie uważano, że ziemniak zaczęto uprawiać niezależnie w wielu kulturach, jednak nowsze badania genetyczne wykazały, że wszystkie odmiany rośliny wywodzą się z gatunku Solanum brevicaule, nadal uprawianego na terenie dzisiejszego Peru od co najmniej 7 tysięcy lat, a jako pierwsi uprawiali go Inkowie na zboczach Andów (głównie środkowe Andy, tereny dawnego peruwiańskiego państwa Inków – Tahuantinsuyo). Ziemniak jako roślina odporna zarówno na susze, jak i częste ulewy, szybko stał się podstawowym produktem spożywczym, pozwalającym Inkom na przetrwanie w surowych górskich warunkach.

Ziemniaki w Europie
Do Europy ziemniaki przypłynęły wraz z powracającymi do ojczyzny hiszpańskimi konkwistadorami w XVI wieku. Konkwistadorzy, podbijając Imperium Inków koncentrowali się przede wszystkim na rabunku złota, a ziemniaki trafiły na ich statki jedynie jako roślina ozdobna i ciekawostka, choć było wiadome, że Indianie je spożywają. Dlatego początkowo ziemniaki traktowano jak egzotyczną kulinarną ciekawostkę, a uprawiano je głównie jako rośliny ozdobne z powodu jego pięknych kwiatów.
Zarówno chłopi jak i właściciele ziemscy w całej Europie byli wobec nowej rośliny sceptyczni (często wierzono, że jest to roślina powodująca choroby a nawet trująca). Dopiero około roku 1700 uprawy ziemniaka zaczęły zyskiwać popularność, w ówczesnych austriackich Niderlandach, czyli dzisiejszej Belgii. Mimo początkowego uprzedzenia, ziemniaki na przestrzeni 200 lat stały się jedną z najpopularniejszych roślin uprawianych w celach spożywczych i na początku XIX wieku były już podstawą diety Europejczyków. Zdaniem niektórych badaczy uprawa ziemniaka na masową skalę pozwoliła przyczynić się do gwałtownego wzrostu populacji oraz przyspieszonego rozwoju gospodarczego i ekonomicznego państw Europejskich. Do rozpowszechnienia ziemniaka na świecie przyczynili się głównie żeglarze kolonizujący różne jego zakątki w imieniu angielskiej królowej Elżbiety I.

Ziemniaki w Polsce
Do Polski ziemniaki trafiły w XVII wieku wraz z królem Janem III Sobieskim, który przywiózł je z wyprawy wiedeńskiej, jako podarunek dla swej ukochanej królowej Marysieńki. Sobieski otrzymał sadzonki ziemniaków z cesarskich ogrodów, a podarował mu je sam cesarz Leopold I. Początkowo – jak wszędzie – do uprawy ziemniaków podchodzono z dużą rezerwą i był on traktowany jako roślina tylko ozdobna. Z czasem jednak przekonano się do jego zalet smakowych i odżywczych. Uprawę ziemniaka w celach spożywczych rozpoczął w Warszawie ogrodnik o nazwisku Łuba. Ziemniaki dostarczane były przede wszystkim na dwór królewski Augusta II i dwory magnaterii, przez co w Polsce jeszcze przez długi czas były traktowane jako kulinarny przysmak i drogi rarytas. Świetnym przykładem może tu być kronika z 1774roku, z której można dowiedzieć się, że za trochę ponad 2 kg ziemniaków trzeba było zapłacić tyle, co za 200kg wołu! Powierzchnia upraw ziemniaka w Polsce gwałtownie wzrosła dopiero w końcówce XVIII wieku, kiedy zaczęto wyrabiać niego skrobię oraz alkohol.

Znaczenie i spożycie ziemniaka
W rezultacie zmiany ogólnoeuropejskiego podejścia do uprawy ziemniaka, roślina ta stała się podstawowym składnikiem diety biedoty zamieszkującej nasz kontynent. W najbiedniejszych europejskich państwach, jak Irlandia czy ówcześnie austriacka Galicja, w pierwszej połowie XIX wieku uchronił przed śmiercią głodową miliony ludzi.
Dziś statystyczny mieszkaniec naszej planety zjada ok. 33 kilogramów ziemniaków rocznie. Mimo, że jego spożycie najbardziej popularne i rozpowszechnione jest w europie, to jego największymi producentami są takie kraje jak Chiny i Indie (łącznie odpowiadają za jedną trzecią światowej produkcji). Do czołówki producentów tej rośliny należy także Polska, która wg rankingu za 2014 rok znajduje się na 10 miejscu (z produkcją na poziomie 6, 3 mln ton). Polacy są również jednymi z największych smakoszy ziemniaków, choć ilość spożywanych ziemniaków systematycznie spada. Wg roczników statystycznych w roku 1960 przeciętny Polak zjadał 223kg ziemniaków, w roku 1989 było to już 143kg, a dziś poziom ten spadł do 116kg rocznie.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here